Stomia i j-pouch - Rak jelita grubego
Informacje na temat stomii oraz j-pouchaObrazek tytułowy

Opis raka jelita grubego mogłam zmieścić dzięki uprzejmości autorów Internetowego Poradnika Medycznego. Autorem tego opisu jest lekarz medycyny Piotr Wańczura. Zamieszczony tu opis pochodzi z bardzo obszernego indeksu chorób z tego właśnie Poradnika.

Rak

Rak jelita grubego

Przyczyny

Rak jelita grubego jest coraz częściej spotykanym nowotworem złośliwym przewodu pokarmowego. Dotyczy głównie osób starszych po 60 roku życia, jakkolwiek nierzadko jest spotykany także u osób młodszych z wieloletnim wywiadem w kierunku obecności stanów przednowotworowych. Częściej rozpoznawany jest u mężczyzn, którzy stanowią 2 na 3 chorych na raka jelita grubego.

Za stany przedrakowe, na podłożu których może i często rozwija się rak jelita grubego uznaje się powszechnie polipy jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego i inne rzadziej spotykane. Czynnikiem sprzyjającym powstawaniu raka u osób starszych są uporczywe, nawykowe zaparcia. Wydłużony kontakt zawartych w kale czynników rakotwórczych, zwanych karcinogenami, z błoną śluzową ściany jelita prowadzi w takich przypadkach do nieprawidłowych podziałów komórkowych, często z atypią, będącą pierwszym krokiem w kierunku choroby nowotworowej. W świetle obecnej wiedzy prawdopodobne wydaje się być, iż nieprawidłowy skład żółci albo sytuacje gdy wylewa się ona w sposób ciągły do dwunastnicy w następstwie wcześniejszego usunięcia pęcherzyka żółciowego predysponują do rakowacenia. Przyjmuje się, że nie więcej niż 5% raków jelita grubego ma uwarunkowania genetyczne i do ich rozwoju dochodzi bez względu na obecność stanów przedrakowych.

Chociaż rak może się lokalizować w każdym z odcinków jelita grubego to jednak dosyć charakterystyczna jest skłonność do zajmowania końcowych jego odcinków tj. esicy i odbytnicy. Z materiału własnego wynika, że w ponad 60% przypadków tam rozpoznawano komórki rakowe. Miejscem o najrzadszej lokalizacji raka jest okrężnica zstępująca.

Klinicznie w zależności od głębokości nacieku powszechnie stosuje się skalę Duke'a. W stopniu I naciek obejmuje tylko błonę śluzową i podśluzową, a więc dwie najbardziej wewnętrzne warstwy ściany jelita. Taka głębokość nacieku ma kolosalne znaczenia dla rokowania. W stopniu II naciek obejmuje całą ścianę, jednak bez zajęcia węzłów chłonnych. W stopniu III oprócz zajęcia całej ściany w węzłach chłonnych spotyka się komórki rakowe. Stopień IV zaawansowania to obecność przerzutów do innych narządów. Rokowanie jest tym lepsze im niższy stopień według Duke'a. Za całkowite wyleczenie przyjmuje się okres 5 lat bez objawów i cech choroby pod warunkiem wcześniejszego przeprowadzenia radykalnego leczenia jedną z powszechnie stosowanych technik.

Stany przedrakowe raka jelita grubego:

  • Polipy jelita grubego,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Czynniki ryzyka:

  • Uporczywe, nawykowe zaparcia,
  • Usunięcie pęcherzyka żółciowego,
  • Dieta ubogobłonnikowa.

Objawy

Chorzy zgłaszają różne dolegliwości uzależnione w głównej mierze od lokalizacji raka. Rak lewej połowy okrężnicy cechuje się głównie zmianą rytmu wypróżnień i obecnością krwawień przy oddawaniu stolca. Wygląd stolca może czasami naprowadzić na właściwe rozpoznanie ze względu na swoją zmniejszoną średnicę przypominając kształtem ołówek. "Ołówkowate stolce" są spowodowane zwężeniem światła jelita przez rosnące masy nowotworowe i częściowo już w tym odcinku pozbawioną wody, uformowaną konsystencją stolca. Inaczej jest w raku prawej połowy okrężnicy. Treść pokarmowa, która dociera do jelita grubego z wyższych pięter przewodu pokarmowego, jest tu jeszcze bogato uwodniona i pomimo zwężeń światła może przez długi okres swobodnie pokonywać miejsce obstrukcji. Krwawienie ma przy tej lokalizacji charakter utajony i nie jest widoczne gołym okiem. Manifestuje się raczej niedokrwistością, ogólnym osłabieniem, pobolewaniami w prawej połowie brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień. Zdarza się, że pierwszym objawem może być całkowita niedrożność jelita. Ważnym objawem spotykanym u chorych z rakiem jelita grubego niezależnie od lokalizacji jest znacząca utrata masy ciała.

Objawy raka jelita grubego:

  • Zmiana rytmu wypróżnień,
  • Krwawienie przy oddawaniu stolca,
  • Stolce ołówkowate,
  • Niedokrwistość,
  • Osłabienie,
  • Pobolewania brzucha,
  • Utrata masa ciała.

Badania diagnostyczne

Informacje uzyskane od chorego, a głównie obecność krwi w stolcu i zmiana rytmu wypróżnień nakazują wykonanie badań dodatkowych. W przypadku krwawienia niewidocznego gołym okiem badaniem potwierdzającym obecność krwi jest test na krew utajoną w stolcu. Dodatni wynik tego prostego i łatwo dostępnego w aptekach badania, u osób po 40 roku życia, może sugerować proces rozrostowy o charakterze nowotworowym, obecność polipów, owrzodzeń lub nadżerek. Niezależnie od przyczyny krwawienia konieczne jest ustalenie miejsca zmiany i wdrożenie skutecznego leczenia. Właściwa diagnostyka rozpoczyna się od badania przez kiszkę stolcową (badanie per rectum), gdyż w do 25% przypadków rak lokalizuje się w zasięgu palca. W pozostałych przypadkach niezbędna jest diagnostyka obrazująca z wykorzystaniem technik endoskopowych lub radiologicznych. Rektosigmoidoskopia lub długa kolonoskopia ( aż po zastawkę krętniczo-kątniczą Bauhina) dają wizualny wgląd w światło jelita grubego. Pozwalają jednocześnie na pobranie biopsji z miejsc podejrzanych i na ich histopatologiczną weryfikację. Takiej możliwości nie daje inne często wykonywane badanie radiologiczne jakim jest wlew kontrastowy jelita grubego. Wykorzystanie podwójnego kontrastu, a więc barytu i powietrza pozwala na ocenę haustracji (pofałdowania ściany), szerokości światła, lokalizacji i charakteru jego ewentualnych zwężeń. Wlew kontrastowy jest badaniem łatwiej dostępnym niż kolonoskopia, ale jego wadą, oprócz koniecznej dawki promieniowania, jest brak możliwości pobrania biopsji.

Standardowo wykonuje się badanie ultrasonograficzne brzucha. Popularne USG nie nadaje się do oceny guzów jelit, ale pozwala na precyzyjną ocenę wątroby, gdzie mogą znajdować się ogniska przerzutowe. O głębokości nacieku ściany, stosunku topograficznym do sąsiednich narządów, zajęciu węzłów chłonnych przekonać może tomografia komputerowa. Często na jej podstawie podejmuje się decyzję co do zakresu planowanej operacji. Do diagnostyki klinicznej zalicza się jeszcze badanie poziomu antygenu karcinoembrionalnego CEA i alfa-fetoproteiny we krwi. Mają one główne znaczenie w monitorowaniu chorych po zabiegu operacyjnym i w trakcie leczenia cytostatykami. Wzrost wartości CEA i alfa-fetoproteiny może sugerować wznowę lub brak skuteczności chemioterapii.

Leczenie

Leczeniem raka jelita grubego jest zabieg operacyjny. Polega on na całkowitym usunięciu mas nowotworowych z otaczającym naciekiem i okolicznymi węzłami chłonnymi. Dąży się do uzyskania granicy wyciętej tkanki wolnej od komórek nowotworowych. Pojedynczy przerzut do wątroby nie jest przeciwwskazaniem do leczenia operacyjnego, a jedynie zmusza chirurga do poszerzenia zabiegu o częściową resekcję wątroby. Stosuje się wówczas przed zabiegiem wstępne napromieniowanie tzw. teleradioterapię dawką 55-75 Greyów. Następnie wkracza chirurg i usuwa zmianę pierwotną w jelicie oraz anatomicznie resekuje wątrobę (ze względu na pojedyncze ognisko przerzutowe).

W kontynuacji stosuje się chemio i radioterapię. Powyższy schemat leczniczy daje w III stopniu zaawansowania nawet 80% wyleczeń. W przypadkach nieoperacyjnych stosuje się zabiegi omijające, utrzymujące drożność przewodu pokarmowego i redukujące masę guza. Ze względu na dolegliwości towarzyszące stosuje się wówczas paliatywną radioterapię lub chemioterapię. Pojawienie się ewentualnych powikłań raka jak przebicie ściany, masywny krwotok, kałowe zapalenie otrzewnej lub przetoka kałowa leczy się, jeśli stan chorego na to pozwala, operacyjnie.

W przypadkach bardzo zaawansowanych pozostaje leczenie objawowe (głównie przeciwbólowe) i psychoterapia. Ze względu na ewidentną zależność pomiędzy zaawansowaniem choroby a rokowaniem ważne jest coroczne wykonywanie badania na obecność krwi utajonej w stolcu u wszystkich po 40 roku życia. Ewentualny dodatni wynik zmusza do dalszej szczegółowej diagnostyki.

Do góry
Strona ma charakter wyłącznie informacyjny i korzystanie z niej nie może zastąpić porady lekarskiej.
Autorka i webmaster: