 |
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa)
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest coraz częściej spotykanym procesem zapalnym całego jelita grubego, a zwłaszcza jego ostatniego odcinka tj. odbytnicy. Choroba występuje głównie w krajach wysoko rozwiniętych, częściej u kobiet niż u mężczyzn. Pojawić się może w każdym wieku, jednak zaobserwować można dwa szczyty zapadalności, przypadające pomiędzy 20-35 oraz po 60 roku życia.
Objawy
Rzadko kiedy choroba rozpoczyna się gwałtownie od zwyżek temperatury, krwistych i śluzowych biegunek. Częściej początek jest trudny do precyzyjnego ustalenia i przebiega bezobjawowo lub z nieznacznymi zaburzeniami w oddawaniu stolca. W zależności od nasilenia objawów takich jak liczba wolnych stolców dziennie, zawartość w nich pasemek krwi i śluzu, temperatura ciała, towarzysząca anemia, tachykardia (przyspieszona praca serca) i ogólny stan zdrowia wyróżnia się postać łagodną, średnio-ciężką i ciężką.
Skrajnie ciężką postacią jest wspomniane już toksyczne zapalenie jelita (megacolon toxicum), w którym o rokowaniu decyduje w dużej mierze szybkość interwencji chirurgicznej. W postaci lekkiej liczba wolnych stolców nie przekracza 4 na dobę. Spotyka się w nich tylko nieznaczne ilości krwi i śluzu. Nie występuje gorączka, tachykardia, a ogólna kondycja chorych jest dobra. W postaci średnio-ciężkiej chorzy oddają pomiędzy 5-8 wolnych stolców dziennie, a pozostałe objawy wykazują pośrednie nasilenie w porównaniu z postaciami lekką i ciężką. W tej ostatniej chorzy często w ogóle lub na bardzo krótko opuszczają toalety. Cierpią z powodu biegunek, często bardzo grubo przekraczających 10-20/dobę. W stolcu zawarte są duże ilości krwi i śluzu. Gorączka przekracza 38 stopni Celsjusza. Zaznacza się wyraźna anemia z zawartością hemoglobiny poniżej 10,5 g/dl. Chorzy manifestują przyspieszoną prace serca (ponad 100 uderzeń na minutę), oraz wyraźnie złą kondycję ogólną. W obrazie klinicznym toksycznego rozszerzenia (megacolon toxicum) dominują skrajnie nasilone bóle brzucha, wzdęcia i wysoka temperatura. Bardzo szybko dołączają się zaburzenia wodno-elektrolitowe i niewydolność krążenia. W każdej chwili cienkie i niedokrwione jelito może ulec przebiciu, wystąpić może masywny krwotok lub zapalenie otrzewnej, a nawet zgon. U 50% chorych wrzodziejące zapalenie jelita grubego kojarzy się z innymi zmianami chorobowymi jak zmiany stawowe, zesztywniające zapalenie kręgosłupa, choroby skóry o typie rumienia, zapalenie twardówki oka, stłuszczenie wątroby czy nieswoiste owrzodzenia w jamie ustnej.
Badania diagnostyczne
Rozpoznanie wrzodziejącego zapalenie jelita grubego opiera się na obrazie klinicznym i endoskopowym (względnie radiologicznym). Na podejrzenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogą naprowadzić już wstępne badania krwi, w których stwierdza się spadek wartości hemoglobiny, poziomu żelaza, ferrytyny, białka całkowitego a szczególnie albumin oraz wzrost całkowitej zdolności wiązania żelaza i białek ostrej fazy jak CRP i orozomukoidu. Decydujące są jednak badania obrazujące radiologiczne lub endoskopowe. Obrazy radiologiczne w zależności od fazy choroby uwidaczniają naddatki cienia odpowiadające owrzodzeniom. Ubytki zakontraktowania wiązać się mogą z obecnością w świetle jelita pseudopolipów pozapalnych. Obraz endoskopowy daje pewność rozpoznania, a jednoczenie pozwala na pobranie próbek do badania histologicznego. Jest to szczególnie ważne ze względu na możliwość wczesnego wykrycia najpoważniejszego powikłania długotrwałego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jakim jest rak.
Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego zależy od czasu trwania choroby, ilości odcinków jelita grubego, które zostały wciągnięte w proces zapalny, oraz częstości nawrotów i powadzonego wcześniej leczenia. Ryzyko raka jelita grubego oceniane jest na 0,5-1% chociaż w świecie podaje się nawet wartości do 10 razy większe.
Leczenie
Zależy głownie od postaci zaostrzenia wrzodziejącego zapalenie jelita grubego. Konieczna jest właściwa dieta bogato energetyczna, bogato białkowa, obfitująca w witaminy i mikroelementy. Chorzy powinni wyłączyć z diety produkty zawierające błonnik, surowe jarzyny i owoce oraz mleko. Podczas, gdy w postaciach ciężkich stosuje się żywienie jelitowe, w okresie remisji dozwolone są daleko idące modyfikacje diety i dosyć znaczna dowolność. W leczeniu farmakologicznym stosuje się Sulfosalazopirydynę i hormony kory nadnerczy. Dawka oraz droga podania uzależnione są głównie od nasilenia dolegliwości.
W fazie ostrej korzystny efekt uzyskuje się stosując wlewki doodbytnicze z Hydrokortyzonu 1-2 razy dziennie, łącząc je z doustnym leczeniem Sulfosalazopirydyną i sterydami. Wobec braku poprawy lekami ostatniego rzutu są immunosupresanty jak Cyklofosfamid, czy Azatiopryna. Z chwilą uzyskania remisji należy stopniowo wycofywać się z podawania sterydów kontynuując jednocześnie podawanie Sulfosalazopirydyny do uzyskania remisji trwającej co najmniej rok.
Brak poprawy w ciężkich postaciach może wymagać leczenia operacyjnego, dla którego bezwzględnymi wskazaniami są ostre powikłania jak perforacja, masywne krwawienie, zapalenie otrzewnej, megacolon toxicum, a także podejrzenie zmiany nowotworowej.
Przyczyny
Etiologia wrzodziejącego zapalenie jelita grubego pomimo licznych badań i naukowych dociekań wciąż nie jest jasna. W świetle aktualnej wiedzy wydaje się, iż do rozwoju typowych dla choroby objawów i zmian w jelitach dochodzi wskutek oddziaływania alergenów pokarmowych, czynników infekcyjnych bakteryjnych lub wirusowych lub innych czynników określanych jako środowiskowe, a które prowadzą do zaburzeń immunologicznych o typie autoagresji. Duży wpływ wydaje się mieć dziedziczona po przodkach predyspozycja genetyczna. W wyniku procesów immunologicznych dochodzi do krzyżowych reakcji alergicznych, w których własny układ odpornościowy chorego rozpoznaje własne komórki wyściełające jelito jako obce i dąży do ich eliminacji. Proces zapalny obejmuje błonę śluzową jelita zaczynając od odbytnicy szerząc się ku wyższym partiom jelita grubego. U około 30% chorych proces zapalny ogranicza się tylko i wyłącznie do odbytnicy. Błona śluzowa normalnie różowa i lśniąca staje się wówczas matowa, ziarnista i łatwo broczy krwią przy kontakcie z kolonoskopem. W ciężkich i długo trwających przypadkach pojawiają się głębokie owrzodzenia sięgające błony mięśniowej i niejednokrotnie będące punktem wyjścia do powstania pseudopolipów. W przebiegu najcięższej postaci wrzodziejącego zapalenia jelita grubego tj. megacolon toxicum zmiany zapalne obejmują wszystkie warstwy jelita powodując ich martwicę.
|
|
|
|
